Üst Solunum Yolu Hastalıkları (ÜSYE)
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları (ÜSYE) Nedir?
Üst solunum yolu enfeksiyonları burun, sinüsler, boğaz ve gırtlak gibi bölgeleri etkileyen enfeksiyonlardır. Nezle, farenjit ve larenjit bu grupta yer alır. Bu enfeksiyonların çoğu virüslerden kaynaklanır; grip ve COVID-19 da soğuk algınlığına benzer belirtiler yapabilir. Belirtiler benzer olduğundan, yalnızca şikâyetlere bakarak etkene kesin tanı koymak her zaman mümkün değildir.
Bronşit, bronşiolit ve zatürre ise alt solunum yollarını etkiler. Öksürük veya nefes darlığı gibi belirtiler bu hastalıklarda da görülebileceğinden, ağır ya da kötüleşen belirtiler doktor tarafından değerlendirilmelidir.
ÜSYE belirtileri nelerdir?
ÜSYE’de şu belirtiler görülebilir:
- Burun akıntısı veya tıkanıklığı
- Hapşırma
- Boğaz ağrısı
- Öksürük
- Ses kısıklığı
- Halsizlik, baş ağrısı veya kas ağrısı
- Ateş
Belirtilerin türü ve şiddeti kişiye ve enfeksiyona göre değişebilir. Özellikle bebekler, ileri yaştaki kişiler, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve kronik hastalığı olanlar bazı solunum yolu enfeksiyonlarını daha ağır geçirebilir.
ÜSYE nasıl bulaşır?
Solunum yolu virüsleri öksürme, hapşırma ve yakın temas sırasında yayılan parçacıklarla bulaşabilir. Bazı virüsler, kişinin salgılarıyla kirlenmiş yüzeylere dokunduktan sonra elin göz, burun veya ağıza götürülmesiyle de bulaşabilir. El hijyeni, ortamı havalandırma ve hastayken başkalarıyla yakın teması azaltma bulaşma riskini düşürmeye yardımcı olur.
Solunum yolu PCR testi ne zaman düşünülebilir?
Hafif seyreden ve kendiliğinden düzelmesi beklenen her soğuk algınlığında PCR testi gerekmez. Test; özellikle ağır hastalık riski bulunan kişilerde, belirtiler grip veya COVID-19 düşündürdüğünde, hastalık ağırlaşıyor ya da uzuyorsa veya test sonucu tedavi ve korunma kararlarını etkileyebilecekse doktor tarafından değerlendirilebilir. Grip ve COVID-19 için bazı tedaviler erken dönemde başlandığında daha etkili olduğundan, risk grubundaki kişilerin gecikmeden sağlık profesyoneline başvurması önemlidir.
Wellcare Solunum Yolu PCR paneli, panel içeriğinde bulunan 26 solunum yolu etkenini araştırır. Hangi örneğin alınacağı ve testin gerekip gerekmediği, kişinin belirtileri ve klinik değerlendirmeye göre belirlenir. PCR sonucu, klinik bulgularla birlikte yorumlanmalıdır; test yalnızca panelde bulunan etkenleri araştırır.
ÜSYE nasıl tedavi edilir?
ÜSYE’lerin çoğu viral olduğu için antibiyotikler nezle, grip ve diğer viral enfeksiyonlarda etkili değildir. Burun akıntısının veya balgamın sarı-yeşil renkte olması tek başına antibiyotik gerektirdiğini göstermez. Antibiyotik ancak hekim bakteriyel enfeksiyon düşündüğünde veya testle doğruladığında kullanılmalıdır. Gereksiz antibiyotikler yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açabilir.
Hafif belirtilerde dinlenmek, yeterli sıvı almak ve burun tıkanıklığında serum fizyolojik kullanmak rahatlama sağlayabilir. Ateş veya ağrı için ilaç kullanımı, kişinin yaşı ve sağlık durumu dikkate alınarak doktor ya da eczacıya danışılmalıdır. Çocuklara ilaç verirken yaşa uygun ürün ve doz konusunda sağlık profesyonelinden bilgi alın.
Ne zaman doktora başvurmalıyım?
Aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme alın:
- Nefes almada güçlük veya hızlı solunum
- Göğüs ağrısı ya da dudaklarda morarma
- Sıvı alamama, belirgin idrar azalması veya başka susuzluk belirtileri
- Yüksek ya da birkaç gün süren ateş
- Belirtilerin 10 günden uzun sürmesi veya düzelirken yeniden kötüleşmesi
- Bebekte, ileri yaştaki kişide, bağışıklığı baskılanmış kişide veya kronik hastalığı olan kişide belirtilerin başlaması ya da kötüleşmesi
Nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, uyandırmada güçlük veya morarma varsa acil yardım alın.
