PSA testi
PSA Testi Nedir? Yüksek PSA Ne Anlama Gelir?
PSA (prostat spesifik antijen), prostat bezinin ürettiği ve kanda da ölçülebilen bir proteindir. PSA testi, prostat kanserinin tanısını tek başına koymaz. PSA yüksekliği prostat kanserinde görülebilir; ancak iyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı veya enfeksiyonu gibi kanser dışı durumlarda da yükselebilir. Bazı prostat kanserlerinde ise PSA yüksek olmayabilir.
PSA testi neden yapılır?
PSA ölçümü iki farklı amaçla istenebilir:
- Erken tanı değerlendirmesi: Belirtisi olmayan kişilerde prostat kanseri riskini değerlendirmeye yardımcı olmak için.
- Tanısal değerlendirme ve takip: İdrar yakınmaları, muayene bulguları veya önceki PSA sonuçları nedeniyle; ayrıca prostat hastalığı tanısı veya tedavisi sonrasında takip amacıyla.
Tarama kararı kişiye göre verilir. AUA/SUO ve Avrupa Üroloji Derneği, PSA testi hakkında bilgilendirme ve hekimle birlikte karar verilmesini vurgular. USPSTF, 55–69 yaş arasında tarama kararının kişiyle hekimi arasında bireysel olarak alınmasını; 70 yaş ve üzerinde ise rutin PSA taraması yapılmamasını önerir. Farklı kılavuzlar ve kişisel riskler nedeniyle herkes için geçerli tek bir başlangıç yaşı veya test aralığı yoktur.
Ailede prostat kanseri öyküsü, özellikle birinci derece akrabada hastalık bulunması, bazı kalıtsal gen değişiklikleri veya kişisel sağlık öyküsü daha erken değerlendirmeyi gündeme getirebilir. Testin olası yararları ve gereksiz ileri inceleme, biyopsi ya da tedaviye yol açabilecek sonuçları hekimle konuşulmalıdır.
PSA yüksekliği her zaman kanser anlamına mı gelir?
Hayır. PSA; iyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı veya idrar yolu enfeksiyonu gibi nedenlerle de yükselebilir. Yakın zamanda yapılan bazı prostat veya idrar yolu işlemleri de sonucu etkileyebilir. Finasterid ve dutasterid gibi ilaçlar PSA düzeyini düşürebileceğinden, kullanılan ilaçlar doktorla paylaşılmalıdır.
PSA için herkese uygulanabilecek tek bir “normal değer” sınırı yoktur. Sonuç; yaş, prostat hacmi, önceki ölçümler, belirtiler ve diğer klinik bilgilerle birlikte değerlendirilir. İlk kez yüksek bulunan PSA’nın, uygun koşullarda tekrar ölçülmesi gerekebilir. EAU, belirli PSA aralığındaki belirtisiz kişilerde ek incelemelere geçmeden önce PSA’nın tekrarlanmasını önerir.
PSA testi öncesinde nelere dikkat edilmeli?
PSA ölçümü için kan örneği alınır. Sonucu etkileyebilecek belirtiler, yakın zamanda geçirilen idrar yolu enfeksiyonu veya yapılan prostat/idrar yolu işlemleri ve kullanılan ilaçlar doktorla paylaşılmalıdır. Hekim tekrar test isterse, iki ölçümün karşılaştırılabilmesi için aynı laboratuvarı ve benzer test koşullarını tercih edebilir.
Yüksek PSA sonucunda hangi incelemeler yapılabilir?
Doktor PSA sonucunu; kişinin öyküsü, belirtileri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirir. Gerekirse PSA tekrarı, serbest/total PSA oranı gibi ek kan testleri, prostat muayenesi veya prostat MR’ı planlanabilir. Biyopsi gerekip gerekmediği, bu değerlendirmelerin ardından üroloji uzmanı tarafından kararlaştırılır. PSA yüksekliği tek başına biyopsi veya kanser tanısı anlamına gelmez.
Sıkça sorulan sorular
PSA testi prostat kanserini kesin olarak gösterir mi?
Hayır. PSA, değerlendirmeye yardımcı olan bir kan testidir; sonuç tek başına kanser tanısı koydurmaz veya kanseri tamamen dışlamaz.
PSA yüksek çıktıysa mutlaka prostat kanseri miyim?
Hayır. Prostat büyümesi, iltihap veya enfeksiyon gibi kanser dışı nedenler de PSA’yı yükseltebilir. Sonuç doktor tarafından değerlendirilmelidir.
PSA düşükse prostat kanseri olmadığı kesin midir?
Hayır. PSA’nın düşük olması kanser olasılığını azaltabilir; ancak tek başına kanseri dışlamaz.
PSA testi kaç yaşında veya ne sıklıkta yapılmalı?
Bu karar yaş, aile öyküsü, kişisel riskler ve kişinin testin yararları ile olası zararlarını nasıl değerlendirdiğine göre hekimle birlikte verilir. Herkes için geçerli sabit bir test aralığı yoktur.
Wellcare Laboratories’de PSA testi yapılabilir mi?
PSA testi için kan örneği Lefkoşa ve Girne şubelerimizde verilebilir. Sonucun klinik değerlendirmesi ve ileri inceleme gereksinimi için doktorunuza danışınız.