Prostat nedir, ne işe yarar ?

Prostat Büyümesi (İyi Huylu Prostat Büyümesi) Nedir?

Prostat, erkek üreme sisteminde bulunan ve mesanenin hemen altında, idrar kanalının (üretranın) başlangıç bölümünü çevreleyen bir bezdir. Meni sıvısının bir bölümünü üretir. Yaş ilerledikçe prostatın iyi huylu büyümesi sıklaşabilir. Prostat, idrar kanalını çevrelediği için büyüme bazı kişilerde idrar akışını ve mesanenin boşalmasını etkileyebilir.

İyi huylu prostat büyümesi (BPH), prostat kanseri değildir. BPH kanserleşmez; ancak iyi huylu büyüme ile prostat kanseri aynı kişide birlikte bulunabilir. Bu nedenle belirtiler ve gerekli testler hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Prostat Neden Büyür?

BPH’nin gelişiminde yaşlanma ve hormonların prostat dokusu üzerindeki etkileri rol oynar. Tek bir nedeni veya her hastada aynı şekilde işleyen bir mekanizması yoktur. Prostat büyüklüğü ile belirtilerin şiddeti de her zaman paralel değildir: Bazı kişilerde belirgin büyüme az şikâyete yol açarken, daha küçük bir büyüme idrar akışını etkileyebilir.

Prostat Büyümesinin Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle idrar yaparken zorlanma veya mesanenin dolmasıyla ilgili yakınmalar olarak görülür.

İdrar yaparken görülebilen belirtiler:

1. İdrara başlamada gecikme veya zorlanma
2. İdrar akımının zayıf ya da kesintili olması
3. İşemenin uzaması veya ıkınma ihtiyacı
4. İdrar bittikten sonra damlama
5. Mesanenin tam boşalmadığı hissi

Mesanenin dolmasıyla ilgili belirtiler:

1. Sık idrara çıkma
2. Ani ve ertelenmesi zor idrar hissi
3. Gece idrara kalkma
4. Tuvalete yetişemeden idrar kaçırma

Bu yakınmalar yalnızca prostat büyümesine özgü değildir; mesane sorunları, enfeksiyonlar, kullanılan bazı ilaçlar ve başka durumlar da benzer belirtilere neden olabilir. İdrarda kan, idrar yaparken yanma veya ağrı varsa değerlendirme gerekir; bunlar sadece BPH’ye bağlanmamalıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Değerlendirme; belirtilerin ne zaman başladığını, günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini, kullanılan ilaçları ve diğer sağlık durumlarını öğrenmekle başlar. Hekim, gerektiğinde şu incelemeleri isteyebilir:

1. Belirti değerlendirme formu: Yakınmaların sıklığını ve yaşam kalitesine etkisini ölçmeye yardımcı olur.
2. Fizik muayene ve rektal prostat muayenesi: Prostatın yapısı ve muayene bulguları değerlendirilir. Muayene prostat hacmini kesin ölçmez.
3. İdrar tahlili: Enfeksiyon, kan veya glukoz gibi başka bulguları araştırır.
4. PSA kan testi: Prostat hacmi ve prostat kanseri riski hakkında değerlendirmeye katkı sağlayabilir. PSA tek başına kanser tanısı koymaz; yüksek sonuç BPH veya enfeksiyon gibi başka nedenlerle de görülebilir.
5. İdrar akım hızı ve işeme sonrası mesanede kalan idrar ölçümü: Gerektiğinde idrar akımını ve mesanenin boşalmasını değerlendirmek için yapılır.
6. Ultrasonografi: Her hastada zorunlu değildir; prostat, mesane veya böbreklerin incelenmesi gerektiğinde kullanılabilir.

PSA testi, bir kanser tanı testi olarak tek başına yorumlanmamalıdır. Sonuç, yaş, aile öyküsü, muayene ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir; yeni yüksek sonuçlarda hekim tekrar test veya ileri inceleme planlayabilir. 

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Her prostat büyümesinde ilaç veya ameliyat gerekmez. Belirtiler hafifse ve kişi günlük yaşamında belirgin sorun yaşamıyorsa, hekimle planlanan takip uygun olabilir. Günlük alışkanlıklarda düzenleme ve belirtilerin izlenmesi de bu yaklaşımın parçasıdır. 

Belirtiler yaşam kalitesini etkiliyorsa, hekim prostat ve mesane bulgularına göre ilaç tedavisi önerebilir. İlaçların etkileri ve olası yan etkileri farklıdır; seçim kişiye göre yapılır.

İlaç tedavisinin yeterli olmadığı veya idrar yolu tıkanıklığına bağlı sorunların geliştiği durumlarda cerrahi ya da başka girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Tedavi kararı; belirtilerin şiddeti, muayene ve test sonuçları, kişinin genel sağlık durumu ve tercihleri birlikte ele alınarak verilir.

PSA Testi Ne Zaman Düşünülmeli?

Prostat kanseri için PSA ile erken tanı, herkes için aynı yaşta ve aynı aralıkla yapılması gereken bir tarama değildir. Olası yararları ve gereksiz ileri inceleme veya tedavi gibi riskleri hekimle konuşularak karar verilmelidir.

EAU, bilgilendirilmiş ve yaşam beklentisi en az 15 yıl olan erkeklerde risklere göre erken değerlendirmeyi önerir: ortalama riskte 50 yaşından, ailede erken yaşta prostat kanseri öyküsü veya Afrika kökeni gibi artmış risklerde 45 yaşından, BRCA2 mutasyonu taşıyanlarda 40 yaşından itibaren PSA testi görüşülebilir. Kılavuzlar ve tarama yaklaşımları farklılık gösterebildiğinden bu yaşlar otomatik test zorunluluğu olarak değerlendirilmemelidir. 

Ne Zaman Acil Yardım Alınmalı?

Hiç idrar yapamama, özellikle aniden ortaya çıktıysa acil değerlendirme gerektirir. Ateş ve titreme ile birlikte idrar yakınmaları, idrarda belirgin kan veya şiddetli ağrı olması durumunda da gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.