İshal

İshal Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Ne Zaman Test Gerekir?

İshal, günde üç veya daha fazla kez sulu ya da gevşek dışkılama veya kişinin olağan dışkılama düzenine göre belirgin artış olmasıdır. Enfeksiyonlar sık nedenler arasındadır; virüsler, bakteriler ve parazitler ishale yol açabilir. Bazı ilaçlar ve başka sağlık sorunları da ishale neden olabilir.

İshal nasıl bulaşır?

Enfeksiyöz ishal, çoğunlukla mikroplarla kirlenmiş su veya yiyeceklerin tüketilmesiyle ya da el hijyeninin yetersiz olduğu durumlarda kişiden kişiye bulaşabilir. Güvenli içme suyu, el yıkama, gıdaların uygun hazırlanıp saklanması ve tuvalet sonrası hijyen bulaşma riskini azaltır.

İshalin belirtileri nelerdir?

Sık ve sulu dışkılamaya karın krampları, bulantı, kusma veya ateş eşlik edebilir. En önemli risklerden biri, dışkı ve kusmayla sıvı ve elektrolit kaybı sonucu gelişen susuz kalmadır. Ağız kuruluğu, az idrara çıkma, baş dönmesi ve belirgin halsizlik sıvı kaybını düşündürebilir.

İshalde ne zaman doktora başvurmalıyım?

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden tıbbi değerlendirme alın:

1. Dışkıda kan varsa
2. Yüksek ateş veya şiddetli karın ağrısı varsa
3. Sıvı içemiyor ya da içilen sıvıyı kusuyorsanız
4. İdrar belirgin azaldıysa, ağız çok kuruduysa veya ayağa kalkınca baş dönmesi oluyorsa
5. İshal birkaç günden uzun sürüyorsa ya da belirtiler hızla kötüleşiyorsa
6. Hasta küçük çocuk, ileri yaştaki bir kişi, bağışıklığı baskılanmış biri veya ciddi kronik hastalığı olan biriyse

CDC, kanlı ishal, üç günden uzun süren ishal, yüksek ateş, sıvı tutamama veya susuzluk belirtilerinde doktora başvurulmasını önerir.

İshalde hangi testler gerekebilir?

Hafif seyreden, kısa süren ve kendiliğinden düzelen ishalde çoğu zaman laboratuvar testi gerekmez. Dışkı testi; ateş, kanlı veya mukuslu dışkı, şiddetli karın ağrısı, sepsis bulguları, uzamış ishal, bağışıklık baskılanması ya da olası salgın gibi durumlarda doktor tarafından istenebilir. Yakın zamanda seyahat, antibiyotik kullanımı veya benzer şikâyeti olan kişilerle temas da hangi testlerin seçileceğini etkileyebilir.

Test yöntemi şüphe edilen etkene göre seçilir. Dışkı kültürü bazı bakterilerin üretilip tanımlanmasını sağlayabilir; PCR gibi moleküler testler panelde bulunan etkenlerin genetik materyalini araştırır. Her test her ishal nedenini saptamaz; uygun örnek ve test seçimi klinik değerlendirmeyle yapılmalıdır. IDSA, dışkı örneğini enfeksiyöz ishal tanısında tercih edilen örnek olarak belirtir.

İshal nasıl tedavi edilir?

İshalde temel yaklaşım kaybedilen sıvı ve elektrolitleri yerine koymaktır. Hafif veya orta düzey sıvı kaybında oral rehidrasyon solüsyonu (ORS) kullanılabilir. Sıvıları küçük ve sık yudumlarla almak yardımcı olabilir. Bebeklerde emzirmeye ve uygun beslenmeye devam edilmesi önemlidir. Ciddi susuzluk veya şok gelişirse sağlık kuruluşunda damar yoluyla sıvı gerekebilir.

Antibiyotikler her ishali tedavi etmez; viral ishallerde etkili değildir ve bazı bakteriyel enfeksiyonlarda gereksiz ya da zararlı olabilir. Kanlı ishal veya ateş varsa ishal kesici ilaçları doktor önerisi olmadan kullanmayın. Çocuklara ilaç vermeden önce mutlaka sağlık profesyoneline danışın.

İshalden korunmak için neler yapılabilir?

1. Tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce ellerinizi sabunla yıkayın.
2. Güvenli içme suyu kullanın.
3. Çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutun; gıdaları uygun sıcaklıkta pişirip saklayın.
4. Meyve ve sebzeleri temiz suyla yıkayın.
5. Aşı takviminde önerilen rotavirüs aşısını çocuk doktorunuzla görüşün.