HPV'ye bağlı kanserler
HPV’ye Bağlı Kanserler Nelerdir?
İnsan papilloma virüsü (HPV), cilt ve mukozaları etkileyebilen yaygın bir virüs grubudur. HPV’nin birçok tipi vardır. Enfeksiyonların çoğu bağışıklık sistemi tarafından kendiliğinden kontrol altına alınır. Ancak yüksek riskli HPV tiplerinin uzun süre devam etmesi, bazı hücre değişikliklerine ve yıllar içinde kansere yol açabilir. HPV saptanması, kişinin kanser olduğu anlamına gelmez.
Rahim ağzı kanseri ne kadar yaygın?
WHO ve IARC’nin 2024 yılına ilişkin küresel tahminlerine göre, dünyada yaklaşık 604.000 yeni rahim ağzı kanseri vakası ve 280.000 ölüm meydana geldi. Hastalık, kadınlarda en sık görülen kanserler arasında beşinci; kadınlardaki kanser kaynaklı ölümlerin nedenleri arasında dördüncü sırada yer aldı. Bu yük, tarama ve tedavi hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu bölgelerde daha fazladır.
HPV hangi kanserlerle ilişkilidir?
HPV, kadınlarda rahim ağzı, vajina ve vulva; erkeklerde penis; kadın ve erkeklerde anüs ve ağız-boğaz bölgesindeki bazı kanserlerle ilişkilidir. HPV ile ilişkili kanserlerin ortaya çıkması genellikle uzun zaman alır. HPV enfeksiyonu olan herkes kanser geliştirmez.
HPV tipleri genel olarak iki grupta ele alınabilir:
- Yüksek riskli tipler, kalıcı enfeksiyon durumunda hücre değişikliklerine ve kansere yol açabilir.
- Düşük riskli tipler, genital siğillere neden olabilir; kanserle ilişkili tiplerden farklıdır.
HPV testi kanser tanısı koyar mı?
Hayır. HPV testi virüsün varlığını araştırır; tek başına kanser tanısı koymaz. Rahim ağzı taramasında HPV testi, Pap testi veya uygun durumlarda bu testlerin birlikte kullanılması, kanser öncesi hücre değişikliklerinin erken saptanmasına yardımcı olabilir. Pozitif HPV sonucu doktor değerlendirmesi ve gerekirse ek inceleme gerektirir.
HPV testi örneği ve kullanım amacı önemlidir. Rahim ağzı taraması için kullanılan HPV testleri rahim ağzından alınan örneklerle yapılır; bu testler ağız-boğaz veya anüs bölgesindeki kanserleri taramak için kullanılmaz. CDC, rahim ağzı dışında HPV ile ilişkili diğer kanser türleri için şu anda genel nüfusa yönelik standart tarama testleri bulunmadığını belirtir.
Rahim ağzı kanseri taraması ne zaman yapılmalı?
Tarama yaşı, yöntemi ve aralığı ülkenin sağlık programına, kişinin yaşına, önceki test sonuçlarına ve sağlık durumuna göre değişebilir. WHO, genel nüfusta yüksek performanslı testle taramaya 30 yaşında başlanmasını ve genellikle 5–10 yılda bir tekrarlanmasını önerir. HIV ile yaşayan kişilerde taramaya 25 yaşında başlanması ve 3–5 yılda bir yapılması önerilir. Yerel tarama programı ve doktor önerisi esas alınmalıdır.
HPV aşısı olmuş kişiler de önerilen rahim ağzı taramasını sürdürmelidir. Aşı, HPV’nin önemli tiplerine karşı koruma sağlasa da tüm kanserle ilişkili tipleri kapsamaz ve mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez.
HPV aşısı HPV’ye bağlı kanserleri önleyebilir mi?
Evet. HPV aşısı, kansere yol açabilen HPV tipleriyle enfeksiyonu önlemeye yardımcı olur. En iyi koruma, aşı HPV ile karşılaşmadan önce yapıldığında sağlanır. WHO, aşılamada öncelikli grubu 9–14 yaş arası çocuklar olarak tanımlar; doz sayısı yaşa, bağışıklık durumuna ve ulusal aşı programına göre değişebilir. Aşı için yaş ve doz planını sağlık profesyoneliyle görüşün.
HPV’ye bağlı kanserlerin belirtileri nelerdir?
Kanser öncesi hücre değişiklikleri çoğu zaman belirti vermez. Rahim ağzı taramasının düzenli yapılmasının nedenlerinden biri de budur. Cinsel ilişki sonrası veya adet dönemi dışında kanama, menopoz sonrası kanama ya da alışılmadık ve devam eden vajinal akıntı varsa doktor değerlendirmesi alın. Bu belirtiler tek başına HPV veya kanser tanısı koydurmaz; farklı nedenleri olabilir.
Ağız-boğaz, anüs, vulva veya penis bölgesinde uzun süre iyileşmeyen yara, kitle, ağrı, kanama ya da yutma güçlüğü gibi şikâyetlerde de sağlık profesyoneline başvurun. Belirti varsa tarama testi beklemek yerine klinik değerlendirme gerekir.
HPV’den korunmak için neler yapılabilir?
- Ulusal programa ve doktor önerisine uygun HPV aşısı yaptırmak
- Rahim ağzı kanseri taramasını önerilen aralıklarla sürdürmek
- Prezervatif kullanmak; bunun HPV bulaşma riskini azaltabileceğini ancak tamamen ortadan kaldırmadığını bilmek
- Sigara kullanılıyorsa bırakma konusunda destek almak