Gebelikte Şeker Yüklemesi Neden Yapılmalıdır ?
Gebelikte Şeker Yüklemesi (Gestasyonel Diyabet Taraması) Nedir?
Gestasyonel diyabet, gebelik sırasında ilk kez saptanan kan şekeri yüksekliğidir. Genellikle belirti vermez. Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde ortaya çıktığında bebeğin organ gelişiminin erken dönemi çoğunlukla geride kalmıştır. Bu nedenle doğumsal anomali riski, daha çok gebelikten önce var olan veya gebeliğin erken döneminde fark edilmemiş diyabetle ilişkilidir.
Şeker yükleme testi ne zaman ve nasıl yapılır?
Diyabet tanısı önceden olmayan gebelere tarama genellikle 24–28. gebelik haftaları arasında yapılır. Diyabet açısından risk varsa doktor daha erken dönemde de değerlendirme isteyebilir. Erken dönemde yapılan test normal çıkarsa, çoğunlukla 24–28. haftalarda tekrar tarama gerekir.
Yaygın kullanılan iki tarama yaklaşımı vardır:
1-İki aşamalı yaklaşım
50 g glukoz tarama testi: Açlık gerekmez. Glukoz içeren içecek içildikten bir saat sonra kan şekeri ölçülür. Sonuç için kullanılan eşik sağlık kuruluşunun protokolüne göre 130, 135 veya 140 mg/dL olabilir. Bu test taramadır; yüksek sonuç tek başına gestasyonel diyabet tanısı koymaz.
100 g, 3 saatlik OGTT: Tarama sonucu eşik değere ulaşırsa yapılır. Test öncesinde açlık gerekir. Tanı, kullanılan ölçütlere göre test sırasında alınan ölçümlerin değerlendirilmesiyle konur; yaygın Carpenter–Coustan ölçütlerinde genellikle dört değerden en az ikisinin eşik değerde veya üzerinde olması aranır.
2-Tek aşamalı yaklaşım
Bazı merkezlerde doğrudan 75 g, 2 saatlik OGTT uygulanır. Bu test açlık gerektirir ve açlık, 1. saat ve 2. saat kan şekeri ölçülür. Tanı eşikleri ve test protokolü iki aşamalı yaklaşımdan farklıdır. Hangi yöntemin uygulanacağı doktorun ve laboratuvarın protokolüne bağlıdır.
Wellcare’de sunulan 50 g glukoz tarama testi için genellikle açlık gerekmez. Test sırasında sağlık ekibinin verdiği hazırlık talimatlarına uyun; bir saatlik bekleme süresince yemek yemeyin ve yoğun fiziksel aktivite yapmayın. Tarama sonucu yüksek çıkarsa doktor tanı testi gerekip gerekmediğini değerlendirir.
Gestasyonel diyabet anne ve bebek için hangi riskleri artırabilir?
Kan şekeri hedeflerin üzerinde seyrederse gebelikte yüksek tansiyon veya preeklampsi, bebeğin iri olması, doğum sırasında omuz takılması ve sezaryen gereksinimi gibi riskler artabilir. Yenidoğanda düşük kan şekeri ve bazı başka sorunlar görülebilir. Riskler kişiye ve kan şekeri düzeylerinin kontrolüne göre değişir; gestasyonel diyabeti olan her gebelikte bu sorunlar gelişmez.
Gebelikten önce var olan diyabetin kontrolsüz olması, organların geliştiği erken gebelik döneminde doğumsal anomali riskini artırabilir. Bu risk, gebeliğin ilerleyen döneminde tanı alan gestasyonel diyabetle aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Gestasyonel diyabet nasıl yönetilir?
Yönetim planı kişiye göre hazırlanır. Genellikle dengeli beslenme düzeni, gebeliğe uygun fiziksel aktivite ve doktorun önerdiği zamanlarda evde kan şekeri ölçümüyle başlanır. Karbonhidratları tamamen kesmek veya hızlı kilo vermeye çalışmak uygun değildir; beslenme planı anne ve bebeğin ihtiyaçlarını karşılamalıdır.
Bu önlemlerle hedeflere ulaşılamazsa ilaç tedavisi gerekebilir. İnsülin, gebelikte kan şekerini kontrol etmek için tercih edilen ilaçtır. İlaç gereksinimine ve seçimine doktor karar verir.
Gestasyonel diyabet takibinde günlük açlık ve yemek sonrası kan şekeri ölçümleri, tedavi planını yönlendirmeye yardımcı olur. HbA1c tek başına evdeki kan şekeri takibinin veya OGTT’nin yerine geçmez.
Doğumdan sonra takip gerekir mi?
Evet. Gestasyonel diyabet tanısı alan kişilere doğumdan 4–12 hafta sonra 75 g OGTT ile yeniden değerlendirme önerilir. Sonuç normal olsa bile ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet riski artabileceğinden, genellikle 1–3 yılda bir diyabet taramasının sürdürülmesi gerekir.