Kadınlar Hangi Taramaları ve Testleri Yaptırmalı?

Kadınlar Hangi Taramaları ve Testleri Yaptırmalı?
Düzenli sağlık kontrolleri, bazı hastalıkları belirti vermeden önce saptamaya yardımcı olabilir. Ancak her kadının her yıl aynı kan testlerini yaptırması gerekmez. Yaş, aile öyküsü, gebelikler, kullanılan ilaçlar, belirtiler ve kişisel riskler hangi testlerin ne zaman yapılacağını etkiler. Aşağıdaki bilgiler ortalama risk taşıyan kişiler için genel bir rehberdir; ülke tarama programları ve doktor önerileri farklılık gösterebilir.
Her yaşta değerlendirilebilecek kontroller
- Tansiyon: Düzenli sağlık kontrollerinde ölçülmesi önerilir. Tansiyon normalse yılda bir kontrol uygun olabilir; yüksek değerlerde daha sık izlem gerekir.
- Kolesterol profili: Total kolesterol, LDL, HDL ve trigliseritleri içerir. Amerikan Kalp Derneği, normal riskli yetişkinlerde 20 yaşından itibaren ölçüm ve genellikle 4–6 yılda bir takip önerir; ailede erken kalp-damar hastalığı veya başka riskler varsa aralık kısalabilir.
- Lp(a): Standart kolesterol testinin içinde yer almaz. Amerikan Kalp Derneği, her yetişkinin hayatında en az bir kez ölçtürmesini önerir. Ailede erken yaşta kalp krizi veya inme, yüksek Lp(a) ya da ailesel kolesterol yüksekliği varsa özellikle gündeme gelebilir. Genellikle her yıl tekrarlanması gerekmez.
- HIV, hepatit B ve hepatit C taramaları: CDC, bu enfeksiyonlar için yetişkinlikte en az bir kez taramayı önerir; devam eden risk varsa tekrar test gerekebilir. Bu öneriler yerel tarama programlarıyla farklılık gösterebilir.
Yaşa göre öne çıkan taramalar
| Yaş dönemi | Öne çıkan taramalar |
|---|---|
| 18–20 yaş | Tansiyon ve genel sağlık değerlendirmesi. Cinsel olarak aktif kadınlarda klamidya ve gonore için yılda bir tarama (CDC: 25 yaş altı). HIV testi daha önce yapılmadıysa en az bir kez; hepatit B ve C taramaları da yetişkinlikte en az bir kez değerlendirilebilir. |
| 21–24 yaş | Önceki yaş grubundaki taramalar sürer. Rahim ağzı kanseri taraması, kullanılan programa göre bu yaşlarda başlayabilir; bir ABD önerisinde 21–29 yaş için 3 yılda bir smear yer alır. |
| 25–29 yaş | Klamidya ve gonore taraması risk varsa yapılır; örneğin yeni veya birden fazla partner, partnerde CYBH olması ya da önceki CYBH öyküsü. Rahim ağzı taraması yerel programa göre sürdürülür. |
| 30–34 yaş | Klamidya ve gonore taraması risk varsa. Rahim ağzı taraması; programa göre HPV testi, HPV-smear birlikte ya da smear ile yapılabilir. |
| 35–39 yaş | Diyabet taraması HbA1c, açlık glukozu veya OGTT ile gündeme gelebilir. ADA, genel yetişkin taramasına 35 yaşında başlanmasını ve sonuç normalse en az 3 yılda bir tekrarı önerir; risk varsa daha erken veya sık değerlendirme gerekebilir. |
| 40–44 yaş | Ortalama meme kanseri riskinde mamografi, USPSTF önerisine göre 40 yaşından itibaren 2 yılda bir yapılabilir. Kolesterol ve kan şekeri takibi kişisel riskle birlikte değerlendirilir. |
| 45–49 yaş | Kolorektal kanser taraması 45 yaşında başlayabilir. Seçenekler arasında yıllık FIT testi veya 10 yılda bir kolonoskopi bulunur. Mamografi ve diyabet/kolesterol takibi sürer. |
| 50–64 yaş | Meme, rahim ağzı ve kolorektal kanser taramaları önerilen aralıklarla sürdürülür. |
| 65 yaş ve üzeri | Osteoporoz taraması, özellikle 65 yaş ve üzerindeki kadınlarda kemik yoğunluğu ölçümüyle değerlendirilir. Rahim ağzı taraması, yeterli önceki negatif sonuçları olan ve yüksek risk taşımayan kişilerde sonlandırılabilir. |
CDC, 25 yaş altındaki cinsel olarak aktif kadınlara klamidya ve gonore taramasını yılda bir; 25 yaş ve üzerindekilere ise risk durumunda önerir. Gebelikte ilk prenatal ziyarette HIV, sifiliz, hepatit B ve hepatit C taramaları yapılır; klamidya ve gonore taraması 25 yaş altında veya daha ileri yaşta risk varsa önerilir. Risk devam ederse gebeliğin ilerleyen dönemlerinde tekrar test gerekebilir.
HIV testi daha önce yapılmadıysa 13–64 yaş arasında en az bir kez; hepatit B ve C testleri ise yetişkinlikte en az bir kez değerlendirilir. Devam eden maruziyet riski varsa tekrar test planlanabilir. Belirtisiz kişilere rutin herpes kan testi veya her CYBH’yi içeren geniş bir panel CDC’nin genel tarama önerisi değildir.
Rahim ağzı kanseri: HPV testi ve smear
HPV testi ve smear, rahim ağzındaki kanser öncüsü değişiklikleri saptamaya yardımcı olur. Yıllık smear herkes için gerekli değildir. Örneğin 2025 tarihli ABD WPSI önerilerinde 21–29 yaş arasında 3 yılda bir smear; 30–65 yaş arasında 5 yılda bir yüksek riskli HPV testi tercih edilen seçenek olarak belirtilir. HPV testi yoksa 3 yılda bir smear seçeneği de bulunur. Başlama yaşı ve yöntem ülkeye göre değişebileceğinden yerel programa ve doktor önerisine uyulmalıdır.
HPV aşısı yaptırmış olmak tarama ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Rahmi alınmış veya daha önce ileri dereceli rahim ağzı lezyonu tedavisi görmüş kişilerde takip ayrıca planlanır.
Meme kanseri: mamografi
Ortalama risk taşıyan kadınlar için ABD USPSTF kılavuzu 40–74 yaş arasında iki yılda bir mamografi önerir. Ailede meme veya yumurtalık kanseri, bilinen kalıtsal risk ya da önceki biyopsi öyküsü varsa tarama daha erken başlayabilir veya farklı incelemeler eklenebilir. Ülkelerin ulusal programları farklı yaş ve aralıklar belirleyebilir. Memede yeni kitle, ciltte çekinti veya kanlı akıntı varsa tarama yaşını beklemeden doktora başvurulmalıdır.
Kolorektal kanser: dışkı testi veya kolonoskopi
Ortalama riskli kişilerde kolorektal kanser taramasının 45 yaşında başlaması ABD USPSTF önerileri arasındadır. Seçenekler arasında yılda bir dışkıda gizli kan/FIT testi veya 10 yılda bir kolonoskopi bulunur. Anormal dışkı testi kolonoskopiyle değerlendirilmelidir. Ailede erken yaşta bağırsak kanseri, polip, inflamatuvar bağırsak hastalığı veya kalıtsal kanser riski varsa tarama daha erken ve daha sık planlanabilir.
HbA1c ve kan şekeri
HbA1c, açlık glukozu veya oral glukoz tolerans testi diyabet taramasında kullanılabilir. Amerikan Diyabet Derneği, başka özel risk yoksa taramanın en geç 35 yaşında başlamasını; sonuç normalse en az 3 yılda bir tekrarlanmasının değerlendirilmesini önerir. Fazla kilo/obezite, ailede diyabet, gebelik diyabeti öyküsü, polikistik over sendromu veya yüksek tansiyon varsa daha erken test gerekebilir.
Kemik yoğunluğu ne zaman ölçülür?
Kemik yoğunluğu ölçümü genellikle 65 yaş ve üzerindeki kadınlarda tarama amacıyla önerilir. Menopoz sonrası 65 yaşından genç kadınlarda ise osteoporoz ve kırık riskini artıran etkenler varsa değerlendirme daha erken yapılabilir.
Önemli hatırlatma
Tarama testleri, belirtisi olmayan kişileri değerlendirmek içindir. Yeni veya devam eden bir şikâyet varsa, “tarama yaşını” ya da bir sonraki rutin kontrolü beklemek doğru olmayabilir. Test seçimi aile öyküsü ve sağlık durumuyla birlikte doktor tarafından planlanmalıdır. Checkup paketlerimizi incelemek için tıklayınız.
