Cinsel Sağlık Taraması

Cinsel temasla bulaşan hastalıklar nelerdir?

‘Cinsel yolla bulaşan hastalıklar’ (CYBH) adından da anlaşılacağı gibi cinsel aktivite sırasında kapılan mikroorganizmalardan kaynaklanan enfeksiyonlardır. Birçok CYBH uzun süre bulgu vermez, şikayete neden olmaz. Ancak çok ciddi komplikasyonlarla karşınıza çıkabilir ve cinsellik sırasında bulaşmaya devam eder. Etkenler, bakteri, virüs ve protozoonlardır. En sık karşılaşılan cinsel yolla bulaşan hastalıklar şunlardır:

1. Klamidya
2. Gonore (Bel soğukluğu)
3. Mycoplazma genitalium
4. Genital herpes (uçuk) (herpes simpleks virüsü) (HSV)
5. Genital siğiller (human papilloma virüsü) (HPV)
6. Hepatitis B virüsü (HBV)
7. Hepatitis C virüsü (HCV)
8. Sfiliz (Frengi)
9. Trikomonas
10. ‘Human immunodeficiency’ virüsü (HIV)
11. Ureaplasma

Cinsel aktif hayatı olan herkes cinsel yolla bulaşan hastalık kapma riski altındadır. Bu enfeksiyonların çoğu sadece vajinal, anal değil, oral ve diğer türlü cinsel aktivite ile  bulaşabilirler. Örneğin, herpes ve HPV sadece cilt teması ile bulaşabilir. Ayrıca, HIV ve HBV kan, vücud salgılarına temas gibi başka yollarla da bulaşır.

Tarama neden önemlidir?

Klamidya, gonore ve bazı diğer enfeksiyonlar belirti vermeden seyredebilir. Tanı geciktiğinde enfeksiyonun partnere bulaşması veya bazı kişilerde sağlık sorunlarına yol açması mümkündür. Uygun tarama, enfeksiyonun erken saptanmasına, tedavinin planlanmasına ve partnerlerin değerlendirilmesine yardımcı olur.

Belirti olmaması enfeksiyon olmadığı anlamına gelmez. Öte yandan herkese, her enfeksiyon için aynı sıklıkta test yapılması da gerekmez. Hangi testlerin uygun olduğuna yaş, gebelik durumu, önceki testler, belirtiler, partnerin tanısı ve cinsel temasın türü birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Kimler tarama veya değerlendirme için başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir sağlık uzmanıyla test seçeneklerini görüşmek uygun olabilir:

1. Belirti yaşayanlar: İdrar yaparken yanma, olağan dışı akıntı, genital yara veya kabarcık, kasık ya da testis ağrısı, ilişki sırasında ağrı veya temas sonrası kanama. Belirti varsa bu, rutin taramadan çok tanısal değerlendirme gerektirir.
2. Partnerine CYBE tanısı konanlar veya partnerinde belirti bulunanlar.
3. Yeni ya da birden fazla partneri olanlar, partnerinin başka partnerleri olabileceğini düşünenler veya cinsel temaslarında prezervatifi düzenli kullanmayanlar.
4. Daha önce CYBE geçirenler: Yeniden enfeksiyon riski ve takip gereksinimi, enfeksiyona göre değişebilir.
5. 25 yaşından küçük cinsel olarak aktif kadınlar: Klamidya ve gonore için yıllık tarama önerilir. 25 yaş ve üzerindeki kadınlarda yeni veya birden fazla partner, partnerde CYBE ya da geçirilmiş CYBE gibi riskler varsa tarama düşünülür.
6. Erkeklerle cinsel ilişki yaşayan erkekler: Tarama, temas edilen anatomik bölgelere göre planlanır. Risk devam ediyorsa, HIV ile yaşayanlarda veya PrEP kullananlarda test aralığı kişiye göre 3–6 aya kadar sıklaştırılabilir.
7. Gebeler veya gebelik planlayanlar: İlk gebelik değerlendirmesinde sifiliz, HIV, hepatit B ve hepatit C taraması önerilir. Klamidya ve gonore testleri yaş ve risk durumuna göre; gebelik boyunca tekrar testleri ise devam eden risklere göre planlanabilir.
8. Daha önce test yaptırmamış kişiler: HIV testi, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından değerlendirme sırasında da gündeme alınmalıdır. CDC, HIV için en az bir kez taramayı ve CYBE değerlendirmesine başvuran kişilere HIV testi önerilmesini belirtir.

Bu öneriler genel rehberlere dayanır. Tarama aralığı ve test seçimi kişinin öyküsüne ve yerel sağlık önerilerine göre doktorla birlikte belirlenmelidir.

Her enfeksiyon için aynı örnek kullanılmaz

1. Kan örneği: HIV, sifiliz ve hepatit B veya C gibi enfeksiyonların değerlendirilmesinde kan testleri kullanılır. Hangi testlerin gerektiği kişinin aşı ve enfeksiyon öyküsüne, temas zamanına ve klinik durumuna göre değişebilir.
2. İdrar veya genital sürüntü: Klamidya ve gonore gibi bazı enfeksiyonlarda moleküler testler (NAAT/PCR) kullanılabilir. Uygun örnek; kişinin anatomisine ve kullanılan test yönteminin kabul ettiği örnek türlerine göre seçilir. Örneğin CDC, ürogenital taramada erkekler için ilk akım idrarı, kadınlar için vajinal sürüntüyü uygun örnekler arasında belirtir. Test kiti ve laboratuvarın örnek alma talimatlarına uyulmalıdır.
3. Boğaz veya rektum sürüntüsü: Oral ya da anal temas olduysa, bazı enfeksiyonlar temas edilen bu bölgelerde bulunabilir. Yalnızca idrar veya genital örneğin incelenmesi, boğaz ya da rektumdaki enfeksiyonu dışlamayabilir. Gerekli durumlarda bu bölgelerden ayrı örnek alınması ve test edilmesi gerekir.
4. Lezyondan sürüntü: Genital uçuk gibi yara veya kabarcıkla seyreden durumlarda, aktif lezyondan alınan örnek tanısal değerlendirmeye yardımcı olabilir. Belirtisiz kişilerde herkese rutin herpes kan testi yapılması önerilmez.

Bu nedenle “tek bir kan testi”, “tek bir idrar testi” veya “tek bir PCR paneli” bütün cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları göstermez. Ayrıca her test her etkene karşı koruma sağlamaz; yakın zamanda gerçekleşen temastan hemen sonra yapılan testlerde, enfeksiyona ve test türüne bağlı olarak tekrar test gerekebilir.

Cinsel sağlık taraması ile CYBH PCR paneli arasındaki fark

CYBH PCR paneli, panelde bulunan etkenleri, kullanılan yöntem ve laboratuvarın kabul ettiği örnek türleri kapsamında araştırır. Cinsel sağlık taraması ise PCR paneline ek olarak kan testleri gibi farklı testleri de içerebilir. Hangi testlerin yer alacağı, kişinin durumuna ve sunulan paketin içeriğine bağlıdır.

Wellcare’in mevcut check-up sayfasında listelenen cinsel sağlık paketlerinde, 12 etkeni inceleyen CYBH multipleks PCR paneli ile HIV, hepatit B, hepatit C ve sifiliz testleri yer alıyor. Kadın paketi ayrıca 35 alt tipi kapsayan HPV yüksek/düşük risk genotip taramasını içeriyor. Paketlerdeki örnek türleri test başlığına göre değişiyor; güncel içerik ve örnek alma bilgisi için test listesi incelenmelidir.

Bir pakette bulunmayan enfeksiyonlar o paket tarafından araştırılmış sayılmaz. HPV taraması da rahim ağzı kanseri taramasının yerini tutmaz; tarama ve takip aralıkları ilgili kılavuzlara göre belirlenmelidir.

Test yaptırmadan önce

Yakın zamanda antibiyotik veya başka bir tedavi kullandıysanız laboratuvara ve doktorunuza bildirin.

Örnek türü ve örnek verme zamanı, testten teste değişebilir; size verilen örnek alma talimatlarını izleyin.

Riskli temas çok yakın zamanda olduysa, hangi testin ne zaman yapılabileceğini ve tekrar test gerekip gerekmediğini doktorunuza sorun.

Bir enfeksiyon saptanırsa, tedavi ve partner değerlendirmesi için sağlık uzmanına başvurun.

Cinsel sağlık taraması kişiye özel planlanır. Belirti, temas öyküsü ve anatomik bölgeye uygun örnek türü birlikte değerlendirilerek hangi testlerin gerekli olduğuna karar verilir.